![](/sites/corporate/files/styles/responsive_w50/public/2019-11/van-leeuwen-tijd-en-licht.jpg.webp?itok=vZvDTKeg)
Wat is tijd? Was er altijd al tijd? Heeft tijd altijd dezelfde richting? Het fenomeen tijd is zowel natuurkundig als filosofisch een breinbreker. Paul J. van Leeuwen, zelf natuurkundige, neemt je tijdens deze korte Summer Lab mee in wat het fenomeen tijd allemaal inhoud. En wat niet.
![](/sites/corporate/files/styles/responsive_w50_r16_9/public/2021-05/screenshot-2021-05-25-at-08.52.27_0.png.webp?h=37c9ed82&itok=6KMEnv_4)
Iedereen weet intuïtief wat tijd is, maar probeer het eens uit te leggen aan iemand die dat begrip niet kent. Dat besefte Augustinus al in het jaar 430. Tijd meten we via verandering, maar de mate van verandering meten we dan weer met de tijd die daarvoor nodig is. Maar de Griekse filosoof Parmenides betoogde in zijn discussies met Heraclitus juist dat die verandering niet mogelijk is. Kortom: tijd is een lastig begrip.
Geen richting
In het Newtoniaanse model van het universum heeft de tijd geen richting. De tijd in bewegingsvergelijkingen kan in dit model zonder probleem omgekeerd worden. Toch kennen wij verleden en toekomst als niet verwisselbaar - ze verschillen van mekaar omdat iets geweest is of nog moet gebeuren. We herkennen onmiddellijk een in de omgekeerde richting afgespeelde film. Blijkbaar kennen wij aan de tijd een richting toe die er in het Newtoniaanse model niet is.
Entropie
Stefan Boltzmann, de man die het begrip 'entropie' voor het eerst definieerde als de mate van wanorde in een systeem, besefte dat wij de richting van de tijd ervaren als die waarin de entropie toeneemt. Maar in elk Newtoniaans systeem zullen altijd uiterst sporadisch spontaan momenten van afnemende entropie plaatsvinden. Zouden wij dan zeer kort een verwisseling ervaren van toekomst en verleden?
Omstreden
Het concept 'tijd' is in zowel filosofische als natuurkundige context een zeer omstreden, lastig te vatten begrip. In deze korte cursus legt de docent diverse begrippen van tijd begrijpelijk uit en gaat hij in op nieuwe natuurkundige inzichten. Je zult ontdekken dat 'tijd' niet zo eenvoudig te verklaren valt, vreemde eigenschappen vertoont en geen fundamentele eigenschap van het universum is.
- CV
Ir. Paul J. van Leeuwen MSc studeerde af in de technische natuurkunde in 1974 aan de TU Delft. Kwantumfysica was nog geen onderdeel van zijn curriculum toen. Hij behaalde tijdens zijn werk in de automatisering in 1993 een master of science in kennistechnologie bij het CIBIT verbonden aan de Utrechtse universiteit. Veel later in zijn carrière ontdekte hij de kwantumfysica en haar connectie met informatie en bewustzijn. Na zijn pensionering startte hij postacademische cursussen in kwantumfysica, informatie en bewustzijn. De inhoud van zijn cursussen is samengevat in zijn boek 'Kwantumfysica, informatie en bewustzijn'. Dit boek is ook in het Engels gepubliceerd onder de titel: 'Quantum Physics is NOT Weird'.
- Meer informatie
Datum(s)
Data: 22 en 24 juni 2021
Tijd: 13.30-15.15 uurKosten
€ 60 (incl BTW)
Inschrijven
Direct inschrijven
Inschrijfdeadline 21 juni 2021